Rütbeli Paşa
09.04.07, 12:07 PM
Ebru Sanatı;
Ebru kelimesinin; Farsça ebr (bulut) sözcüğünden türemiş olabileceği öne sürülmektedir. Aslında güçlü bir istinaddır, zira boyalar suyun üzerine serpildiğinde bulutları andıran bir hareketliliğe sahip olurlar.
Yine Farsça “ab” (su) ve “ru” (yüz) sözcüklerinden yola çıkarak “su yüzü resmi” anlamı da çıkarılmaktadır.
Ebru, sıvı bir yüzey üzerinde boyaları şekillendirerek kâğıt üzerine aktarılmasıyla meydana gelen bir çeşit resimdir. Desenlerinin damarlı mermere benzetilmesinden ötürü İngilizce’de “marbling” olarak karşılık bulur.
Ebru sanatıyla ilgilenenler usta çırak ilişkisi etrafında çalışmalarının yanı sıra, kendilerince belirli metotlar geliştirmişlerdir. Boyaya şekil veren sanatçı, iç dünyasının yansımalarını renk cümbüşüyle bu sanatla rahatlıkla anlatabilmektedir.
Ebru sanatının doğuşuna gitmek istediğimizde ne yazık ki elimizde çok fazla bilgi olmadığını görüyoruz. Bu sanatın tam olarak nerede doğduğu bilinmiyor. Fakat bilinen şu ki; ebru sanatını biz Türkler sahiplemiş olup günümüze kadar yaşatmayı başarmışız. Öyle ki, bir dönem Osmanlı dünyaya Ebru ihrac etmeye başladığı rivayetler arasındadır.
Ebru sanatının bilinen en eski örneği 1539 tarihini taşıyan “Gay-i Çevgan” adlı Topkapı Sarayı’nda bulunan kitaptaki ebrulardır.
Ebru sanatı’nın kullanım alanından bahsedildiğinde daha çok, Hat sanatının yazı zemininde, yazı kenar süslemelerinde ve kitap ciltlerinde sıkça kullanıldığını görürüz.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
Fuat Başar eseridir.
Ebru Sanatında Kullanılan Malzemeler;
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
KİTRE: Kitre, Anadolu'da yetişen, yabani bir dikenin öz suyu olup, yapışma özelliği az olan bir zamk çeşididir. Her seferi için 100 gr. Alınması sürekli yeni mahsülü kullanmak açısından daha iyi olacaktır. Suyla birlikte karıştırılarak uygun kıvam elde edilir. Daha sonra ince gözenekli bir topbadan süzerek, içindeki fazlalıklardan arındırmış olarak salt kitreyi elde ederiz ve teknemize koyarız. Kitre ebruya başlamadan birkaç gün önce hazırlanırsa çok daha iyi bir sonuç elde edilir.
TEKNE: Ebruya başlarken kağıdın kitreyle rahat temasını sağlayan, içine kitre konan kaplara tekne denir.
KÂĞIT: Ebru yapmak için özel kağıt gerekmez. Su emebilen bir kağıt olması yeterlidir.
Tercih edilen kağıt genellikle birinci hamur kağıttır.
BOYALAR: Ebru yapımında toprak boyalar kullanılır. Genellikle oksit kırmızı, oksit sarı, oksit siyah, lahur çiviti kullanılır. Diğer renkler de bunların karışımından elde edilir .Suda kolay çözülen pigment boya kullanılması daha iyi sonuç verecektir.
ÖD: Boyaların kitre üzerinde kalmasını sağlayan öd, boyanın içine katılır. . Boyaya katılan öd miktarını değiştirerek boyanın suyun üzerinde ne kadar yayılacağı ayarlanabilir. Boyaya daha çok öd katılması, daha çok yayılmasını sağlar.Herhangi bir kasapta bulmanız ihtimal, aksi takdirde kesimhanelerden temin edebilirsiniz.
FIRÇA: Herhangi bir fırçayla ebru yapamazsınız. Bu nedenle sapı özellikle gül dalından olmak üzere at kılından yapılan fırça kullanılır.
BİZ: Belli kalınlıklarda olan biz adındaki iğneler ebruya şekil vermek için kullanılır.
Ebru Çeşitleri;
BATTAL EBRU
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...]) [Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
Ebru sanatının temelini oluşturan bir ebru çeşididir. Diğer ebru desenlerini oluşturabilmek için battal ebru bir geçiş niteliğindedir.
Kitre üzerine rahatça serpilen boya kendi içinde yayılma göstererek battal ebruyu meydana getirir. Özellikle ebru sanatına yeni başlayanlar için kolay gibi görünen bu ebru çeşidi boyaların kitre yüzeyinde eşit dağılması gerekliliği nedeniyle çok da kolay sayılmaz.
Battal ebruyu yaparken dikkat etmemiz gereken hususlardan birisi fırçamızı koyu renge batırarak desen oluşturmaya başlamaktır.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...]) [Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
PEKİ NASIL YAPACAĞIZ?
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...]) [Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
Koyu renkli boyaya batırdığımız fırçamızı kitre bulunan teknemiz üzerinde sağ elimizle ucundan tutarak, sol elimizin işaret parmağına belli aralıklardaki darbelerle boyayı kitre üzerine serpiştiririz.Aynı işlemi ikinci boya içinde yaparız.
Boyamızı sıvı yüzey üzerine eş aralıklarla serpiştirdikten sonra çok beklemeden kağıdımızı teknemizin bir köşesinden başlayarak yavaşça üstüne kaplarız. Sıvı üzerine örttüğümüz kâğıdımızla yüzey arasında hava kabarcıkları olup olmadığını öğrenmek için bizimizle kağıdımızı kontrol ederiz. Zira kâğıdımızın yüzeye tamamen kaplandığından emin olmalıyız. Aksi takdirde hava kabarcıkları olan yerlerde desen çıkmayıp, beyaz boşluklar oluşacaktır.
Hava kabarcığı olup olmadığını kontrol ettikten birkaç saniye sonra kâğıdımızı yavaşça kaldırır, kitre teknemizin yanında bulunan temiz su teknesine kağıdımızı tekrar koyarız ve yavaşça teknenin kenarından süzerek kâğıdımızı çıkarırız. Ebru çalışmamızı temiz su teknesine koymamızın sebebi; boyalı yüzeyi fazlalıklardan arındırmaktır. Çıkardığımız kâğıdı daha sonra kendi halinde kuruması için bırakırız.
GEL-GİT EBRU
Yapmış olduğumuz battal ebru deseni üzerinde, koyu renkten açık renge doğru serpiştirdiğimiz boyayı bizlerimizin yardımıyla eşit aralıklı olarak teknenin eni ve boyunca paralel çizgiler çekilerek yapılır. Desen oluşturulduktan sonra kâğıda alınır.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
ŞAL EBRU
Yapılan gel-git ebru deseninin üzerine çaprazlama çizgiler çekilerek meydana gelen bir desen çeşididir. Çapraz çizgileri dileğinize göre oluşturabilirsiniz.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...]) [Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
TARAKLI EBRU
Sıvı yüzeyinde oluşturduğumuz gel-git ebru üzerine yapılan bir ebru çeşididir. Gel-git ebruda paralel çizgiler çekmek için kullandığımız biz yerine, ebru sanatı için özel, sıkı dişli tarağımızı gel-git ebrunun tersi yönünde tarayarak oluştururuz.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
MERMER EBRU
Sıvı yüzeyinde oluşturduğumuz gel-git ya da şal ebru deseni üzerine fırçamızı kullanarak battal ebru deseni yaparak mermer ebru desenini elde ederiz.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
YAZILI EBRU
Sıvı yüzeye Arap zamkıyla yazı yazılır. Arap zamkı ilen yazılan yazılar boya almayacağından, o bölüm boş kalır ve üzerine koyu renk bir ebru deseni yapılır. Böylelikle yazılı ebru deseni meydana gelmiş olur.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
ÇİÇEKLİ EBRU
Battal ebru deseni üzerine bizlerin yardımıyla tercihe göre belirlenen renklerle lale, gelincik, karanfil, menekşe, papatya, sümbül gibi çiçek figürleri yapılarak oluşur.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
Ebru kelimesinin; Farsça ebr (bulut) sözcüğünden türemiş olabileceği öne sürülmektedir. Aslında güçlü bir istinaddır, zira boyalar suyun üzerine serpildiğinde bulutları andıran bir hareketliliğe sahip olurlar.
Yine Farsça “ab” (su) ve “ru” (yüz) sözcüklerinden yola çıkarak “su yüzü resmi” anlamı da çıkarılmaktadır.
Ebru, sıvı bir yüzey üzerinde boyaları şekillendirerek kâğıt üzerine aktarılmasıyla meydana gelen bir çeşit resimdir. Desenlerinin damarlı mermere benzetilmesinden ötürü İngilizce’de “marbling” olarak karşılık bulur.
Ebru sanatıyla ilgilenenler usta çırak ilişkisi etrafında çalışmalarının yanı sıra, kendilerince belirli metotlar geliştirmişlerdir. Boyaya şekil veren sanatçı, iç dünyasının yansımalarını renk cümbüşüyle bu sanatla rahatlıkla anlatabilmektedir.
Ebru sanatının doğuşuna gitmek istediğimizde ne yazık ki elimizde çok fazla bilgi olmadığını görüyoruz. Bu sanatın tam olarak nerede doğduğu bilinmiyor. Fakat bilinen şu ki; ebru sanatını biz Türkler sahiplemiş olup günümüze kadar yaşatmayı başarmışız. Öyle ki, bir dönem Osmanlı dünyaya Ebru ihrac etmeye başladığı rivayetler arasındadır.
Ebru sanatının bilinen en eski örneği 1539 tarihini taşıyan “Gay-i Çevgan” adlı Topkapı Sarayı’nda bulunan kitaptaki ebrulardır.
Ebru sanatı’nın kullanım alanından bahsedildiğinde daha çok, Hat sanatının yazı zemininde, yazı kenar süslemelerinde ve kitap ciltlerinde sıkça kullanıldığını görürüz.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
Fuat Başar eseridir.
Ebru Sanatında Kullanılan Malzemeler;
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
KİTRE: Kitre, Anadolu'da yetişen, yabani bir dikenin öz suyu olup, yapışma özelliği az olan bir zamk çeşididir. Her seferi için 100 gr. Alınması sürekli yeni mahsülü kullanmak açısından daha iyi olacaktır. Suyla birlikte karıştırılarak uygun kıvam elde edilir. Daha sonra ince gözenekli bir topbadan süzerek, içindeki fazlalıklardan arındırmış olarak salt kitreyi elde ederiz ve teknemize koyarız. Kitre ebruya başlamadan birkaç gün önce hazırlanırsa çok daha iyi bir sonuç elde edilir.
TEKNE: Ebruya başlarken kağıdın kitreyle rahat temasını sağlayan, içine kitre konan kaplara tekne denir.
KÂĞIT: Ebru yapmak için özel kağıt gerekmez. Su emebilen bir kağıt olması yeterlidir.
Tercih edilen kağıt genellikle birinci hamur kağıttır.
BOYALAR: Ebru yapımında toprak boyalar kullanılır. Genellikle oksit kırmızı, oksit sarı, oksit siyah, lahur çiviti kullanılır. Diğer renkler de bunların karışımından elde edilir .Suda kolay çözülen pigment boya kullanılması daha iyi sonuç verecektir.
ÖD: Boyaların kitre üzerinde kalmasını sağlayan öd, boyanın içine katılır. . Boyaya katılan öd miktarını değiştirerek boyanın suyun üzerinde ne kadar yayılacağı ayarlanabilir. Boyaya daha çok öd katılması, daha çok yayılmasını sağlar.Herhangi bir kasapta bulmanız ihtimal, aksi takdirde kesimhanelerden temin edebilirsiniz.
FIRÇA: Herhangi bir fırçayla ebru yapamazsınız. Bu nedenle sapı özellikle gül dalından olmak üzere at kılından yapılan fırça kullanılır.
BİZ: Belli kalınlıklarda olan biz adındaki iğneler ebruya şekil vermek için kullanılır.
Ebru Çeşitleri;
BATTAL EBRU
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...]) [Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
Ebru sanatının temelini oluşturan bir ebru çeşididir. Diğer ebru desenlerini oluşturabilmek için battal ebru bir geçiş niteliğindedir.
Kitre üzerine rahatça serpilen boya kendi içinde yayılma göstererek battal ebruyu meydana getirir. Özellikle ebru sanatına yeni başlayanlar için kolay gibi görünen bu ebru çeşidi boyaların kitre yüzeyinde eşit dağılması gerekliliği nedeniyle çok da kolay sayılmaz.
Battal ebruyu yaparken dikkat etmemiz gereken hususlardan birisi fırçamızı koyu renge batırarak desen oluşturmaya başlamaktır.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...]) [Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
PEKİ NASIL YAPACAĞIZ?
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...]) [Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
Koyu renkli boyaya batırdığımız fırçamızı kitre bulunan teknemiz üzerinde sağ elimizle ucundan tutarak, sol elimizin işaret parmağına belli aralıklardaki darbelerle boyayı kitre üzerine serpiştiririz.Aynı işlemi ikinci boya içinde yaparız.
Boyamızı sıvı yüzey üzerine eş aralıklarla serpiştirdikten sonra çok beklemeden kağıdımızı teknemizin bir köşesinden başlayarak yavaşça üstüne kaplarız. Sıvı üzerine örttüğümüz kâğıdımızla yüzey arasında hava kabarcıkları olup olmadığını öğrenmek için bizimizle kağıdımızı kontrol ederiz. Zira kâğıdımızın yüzeye tamamen kaplandığından emin olmalıyız. Aksi takdirde hava kabarcıkları olan yerlerde desen çıkmayıp, beyaz boşluklar oluşacaktır.
Hava kabarcığı olup olmadığını kontrol ettikten birkaç saniye sonra kâğıdımızı yavaşça kaldırır, kitre teknemizin yanında bulunan temiz su teknesine kağıdımızı tekrar koyarız ve yavaşça teknenin kenarından süzerek kâğıdımızı çıkarırız. Ebru çalışmamızı temiz su teknesine koymamızın sebebi; boyalı yüzeyi fazlalıklardan arındırmaktır. Çıkardığımız kâğıdı daha sonra kendi halinde kuruması için bırakırız.
GEL-GİT EBRU
Yapmış olduğumuz battal ebru deseni üzerinde, koyu renkten açık renge doğru serpiştirdiğimiz boyayı bizlerimizin yardımıyla eşit aralıklı olarak teknenin eni ve boyunca paralel çizgiler çekilerek yapılır. Desen oluşturulduktan sonra kâğıda alınır.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
ŞAL EBRU
Yapılan gel-git ebru deseninin üzerine çaprazlama çizgiler çekilerek meydana gelen bir desen çeşididir. Çapraz çizgileri dileğinize göre oluşturabilirsiniz.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...]) [Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
TARAKLI EBRU
Sıvı yüzeyinde oluşturduğumuz gel-git ebru üzerine yapılan bir ebru çeşididir. Gel-git ebruda paralel çizgiler çekmek için kullandığımız biz yerine, ebru sanatı için özel, sıkı dişli tarağımızı gel-git ebrunun tersi yönünde tarayarak oluştururuz.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
MERMER EBRU
Sıvı yüzeyinde oluşturduğumuz gel-git ya da şal ebru deseni üzerine fırçamızı kullanarak battal ebru deseni yaparak mermer ebru desenini elde ederiz.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
YAZILI EBRU
Sıvı yüzeye Arap zamkıyla yazı yazılır. Arap zamkı ilen yazılan yazılar boya almayacağından, o bölüm boş kalır ve üzerine koyu renk bir ebru deseni yapılır. Böylelikle yazılı ebru deseni meydana gelmiş olur.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])
ÇİÇEKLİ EBRU
Battal ebru deseni üzerine bizlerin yardımıyla tercihe göre belirlenen renklerle lale, gelincik, karanfil, menekşe, papatya, sümbül gibi çiçek figürleri yapılarak oluşur.
[Linkleri görmek için üye olmalısınız...] ([Linkleri görmek için üye olmalısınız...])